HET GEZICHT

Het gezicht is de plek van het lichaam die de bijzondere eigenschap heeft mij te projecteren op mijn eigen persoon en de ander helpt om mij te herkennen. Wanneer ik mezelf in het eerste geval in de spiegel bekijk, is het mijn gezicht dat me in staat stelt om mijn ik te zien. Zie ik er goed uit? Hoe zullen anderen me zien als ze me zien? Mijn gezicht geeft het antwoord. Die dagelijkse introspectie duurt maar heel kort, maar ze geeft ons een denkbeeldige indruk van onszelf in de ogen van anderen. 

Het masker laat ons toe dat gezicht te verhullen en te transformeren: een metamorfose die van mijzelf een andere verbeelding kan oproepen, en me zelfs iemand anders kan doen worden. 

Ook de kreuken in mijn jas op scène kunnen zo ineens andere gezichten aannemen. Het is een voorbeeld van wat in de psychologie ‘pareidolia’ genoemd wordt: een mentaal fenomeen waarbij mijn hersenen uit luiheid of door hun pure gewoonte in hoe ze dingen opslaan, ineens een ander beeld kunnen waarnemen. Neem de Medusa van Caravaggio op het schild: haar beeltenis wordt omkranst door een stel wezens die haar kapsel uitmaken. Of denk aan hoe je iets zo snel laat ronddraaien dat er vanaf een bepaalde snelheid niet langer beweging te zien is, maar er een andere realiteit zichtbaar wordt. Of aan het bekende ‘gezicht’ op Mars. Allemaal zijn het voorbeelden van ‘pareidolia’: we zien dingen die er niet zijn.

Algauw herkent het bewustzijn dit fenomeen als een foute indruk, want anders zou er sprake zijn van psychologische pathologie. Maar in het geval van projecties van ‘waarheden’ op de ander, noemen we dat dan ook een pathologie?